Эдийн засаг бидний амьдралд
Монголчууд маань эдийн засгийн ойлголт их муутай байдаг юм шиг санагддаг. Харин эдийн бидний єдєр тутмын амьдралд ихээр нєлєєлдєг гэдгийг надаар хэлvvлэлтгvй биз. Бинзен, махны vнэ єсєх, долларын ханш унах, дотоодын нийт бvтээгдэхvvн єсєх, буурах, унах гээд л…
Ихэнх хєгжингvй орнуудад эдийн засгийн vндсэн ухагдахууныг ерєнхий боловролын тєвшинд заадаг. Монгол орон маань ардчилалд шилжээд анх зах зээлийн эдийн засаг гэдэг зvйлтэй таарсан бєгєєд ихэнх иргэд маань зах зээлийн эдийн засгийн суурь ухагдахуун байдаггvй, одоо ч дунд сургуульд энэ талаар заадаггvй, нєгєє л гал, шороо гэх мэт юмнаас ертєнц vvсээ юу гэх мэт филисофдоо хамаг анхаарлаа тавьдаг. Гэтэл энэхvv байдал нь эдийн засагт эсэргээр нєлєєлдєг.
Нэг жишээ дурдахад саяхан гэрийнхэнтэйгээ ярьхад юмны vнэ хоёр дахин нэмэгдэх гэж байна гэж хvмvvс их шуугисан гэх юм. Яагаав нєгєє засгийн газрын хорьдугаар тогтоол мэтийн юм гарч Монголын засгийн газар шєнийн дотор бvх барааныхаа vнийг хоёр дахин нэмэх юм байх.Энэ цуурлаас болоод манай ээжтэй ажилладаг хvмvvс дансан дах мєнгєє аваад доллар болгоод гэртээ хадгалсан юм гэнэ. Манайх ч дансандаа мєнгєгvй болохоор ээж нэг их санаа зовоогvй аж. Гэхдээ л миний нvдээр харвал монголын засгийн газарт бvх барааны vнийг хоёр дахин нэмэх чадал одоо байхгvй мэт. Угаасаа ардчилсан нийгэмтэй зах зээлийн эдийн засагт засгийн газар нь vнээ зохицуулдаг онол сонсож байгаагvй юм байна.
Зах зээлийн эдийн засагт барааны vнэ нь эрэлт ба нийлvvлтээс болж єєрчлєгддєг. Эрэлт ихтэй байгаад нийлvvлт нь эрэлтээ гvйцэхгvй бол vнэ єснє. Зуун тєгрєгний талх зуу байна гэвэл нийлvvлэлт зуу байна гэсэн vг. Талх зуун тєгрєгєєр авах хvсэлтэй хvн 200 бол талхны vнэ єсєх ёстой. Эрэлт нь 200 учраас нийлvvлэтээс их гэсэн vг. Yнэ єссєєр удалгvй яг зуун хvн л уг vнээр талх авах тэр vнэн дээр тогтно. Тухайлбал энэ нь 150 тєгрєг гэвэл 150аар талх авах хvн 100 байх ёстой ба энэ vед эрэлт нийлvvлэлт хоёр тэнцэж байнаа гэсэн vг.
Гэтэл энэ онолыг огт мэдэхгvй монголчууд маань vнийг засгийн газар тогтоодог мэтээр бодон сонин vйлдэл хийж эхэлнэ. Мэдээж vнэ засгийн газраас болж хоёр дахин єсєхгvй ч иргэдийн мэдлэг муугаас болж vнэ хоёр дахин єсєх боломжтой юм. Хvмvvс vнэ єснє гэж итгэх юм бол барааг худалдаж авч эхэлнэ. Тухайлбал єдєрт нэг л талх иддэг айл маргааш vнэ єснє гэж бодвол єнєєдєр хоёр талх авна. Уг айлын жинхэнэ эрэлт 1 боловч энэхvv цуурхлаас болоод эрэлт нь ХИЙСВЭРЭЭР 2 болноо гэсэн vг. Бvх хvмvvс энэ айл шиг сэтгэвэл нэг л єдрийн дотор талхны эрэлт хоёр дахин єснє. Гэтэл нийлvvлэлт маань урьдынхтай адил тул талхны vнэ єснє. Ингээд л єсєх ёсгvй талхны vнэ иргэдийн мэдлэг дутмагаас болж єснє.
Иргэдийн мэдлэг дутмаг балдал нь ганц vнэнд нєлєєлєхгvй. Дээр дурдсанчлан зарим хvмvvс банкнаас мєнгєє авч эхэлнэ. Энэ байдал єргєн хvрээнд явагдвал ихэнх банкнууд бэлэн мєнгєний дутагдалд орно гэсэн vг. Банк нь иргэдийн мєнгийг хангаламжинд хийгээд тэр мєнгєнийхєє тодорхой хувийг компаниудад зээлдvvлэн ашиг олдог. Тиймээс банк нь иргэдийн бvх хадгаламжийг нэгэн зэрэг дансанд нь хадгалаад байдаггvй. Мэдээж єдєр тутмын хэрэгцээнд зориулаад тодорхой хувийг бэлнээр vлдээдэг боловч бvх vйлчлvvлэгчид нь нэгэн зэрэг хадгаламжаа авъя гэвэл банк єгч чадахгvй. Энэ байдал нь улмаар банкийг данпууралд оруулах хvртэл нєлєєлж чадна. Нэг банк мєнгєє тєлж чадалгvй данпуурвал иргэд бусад бакинд дах мєнгєє авах гэж зорих ба vvнийг даган бусад банкууд данпуурч улсын эдийн засаг тэр чигтээ данпууралд орно гэсэн vг.
Энэ мэт жишээ нь эдийн засгийн суурь мэдлэг улсын эдийн засагт нєлєєлж болохыг харуулж байна. Иргэдийн эдийн засгийн боловсролыг тєлєвшvvлэхийн тулд дунд сургуулийн хичээлийн програмд нь эдийн засгийн суурь ухагдахууны хичээл оруулах хэрэгтэй юм шиг санагднам.
11 сар 4th, 2007 at 1:10
10 жилийн сургалт 12 жил болсон мөртлөө хичээлийн програмд олигтой өөрчлөлт ороогүй, өмнө үздэг байсан юмаа жоохон сунгаад тааруулчихсан гэх юм. Уул нь нэмэлт 2 жилдээ э/з гэх мэт хэрэгтэй хичээлүүдийг нэмж оруулмаар байлтай
11 сар 4th, 2007 at 4:07
Yoronhii said Enhbold niisleliin zasag darga baihdaa, hunsnii zah deer mah zardag heden avgaig “ta nar huivaldaj mahny une hoorogdloo” gej zagnaj baisnyg sanaj baina. Tiim etgeed yurunhii said bolchihson danalzaj yavna geheer l…
Harin dund surguuliiin filosofiin hicheel gej “laitai” yum uzdeg bololtoi:D
http://www.olloo.mn/modules.php?name=News&file=article&catid=2&sid=10818
Endees 10r angiin “Niigmiin uhaan”-ii asuultuudyg uztel yu vee
24. Нэр хvнд гэж юу вэ? Нэр хvндийн эх vvсвэрvvдийн ангилал хийж, жишээ гаргах
32.Нийгмийн гажуудал ба гаж vзэгдэл тvvнийг арилгах арга замуудыг тодорхойлох
34.Ядуурлын шалтгаан, ангилал тvvнийг бууруулах арга замыг тодруулж дvгнэлт єгєх
37. Ардчиллын онолууд тэдгээрийн утга санаанд дvн шинжилгээ хийх
55. Эдийн засаг сонголтын шинжлэх ухаан болох нь гэдгийг нотлох
84. А.Смитийн vл vзэгдэх гарын онолыг єнєєгийн эдийн засгийн vvднээс тайлбарлах
85. Кейнсизмын онолыг тайлбарлан ярих
86. Дэлхийн эдийн засгийн глобальчлалын тухай тайлбарлах
aimaarrr
11 сар 4th, 2007 at 10:16
Manai bolovsroliin sistemiig undeseer ni uurchluuh heregtei baidag. Tegehiin tuld sain bagsh bolovson huchin heregtei, ted nar ni baihgui bolohoor ih hetsuu yumaa
.
Arvan jiliin bas ih surguuliin Ihenh bagsh nar sonirholtoi zuiliig hend ch hereggui uhmel gej bodogdtol ni tailbarladag. Tegeed baahan onol ursgal chiglel yariad l…Manaihan eldev onol yarij olon tal bolon huvaagdah ih durtai yum shig ee, …
11 сар 4th, 2007 at 21:15
tulgaa> 12 jil bolson hirnee hicheeliin materiald uurchlult oroogui gedeg bol heterhii haramsaltai medee baina
Hashaa> pooh, yamar hetsuu asuultuud ve?! Bi lav hariulj cahdahgui yum baina, tegeed 10 jiliin huuhduud ene asuultand hariuldag boltloo beltgegdej baigaa hereg baih ni. Mongoloos myanga myanga nobeltnuud turuh bolson baina shd
khishigdelger> sain bagsh heregtei, gehdee bas sain yamnii “yamtanguud” bas heregtei yum shig. Bi lav 10 jild ter soliotoi filisofiin olon hicheeluudeed zalhadag baisan, odoo amidrald unendee l hereggui, bodvol ter bagsh nart metgeltsehed hereg bolson biz, suragchid minii tald baisan geed l
11 сар 4th, 2007 at 22:41
Mongolchuudiin yalanguya odoogiin zaluuchuudiin niigem, uls tor, ediin zasgiin medeelel uenher homs n unen shuu. Bar sav, showgaa bol medeed bdag hernee anhan shatnii medeelel bhgui
10 jiliin hicheel boloh ih surguuliin hemjeend une, hugatsaag n nemeed bgaa hedii ch oorchlolt bol orohgui bgaa. mergejliin bus angiinhand ordog ediin zasgiin onol n zaaval uzeh yostoi gedeg bolovch maidraltai uyalduulj zaadaggui dandaa l onol gehdee ter n oilgomjguigeer zaaagad bdag. Asuult n ch bas utgagui.
Sain bagsh nar gegddeg n ihenh n huuchinii onoloor humuujsen bolohoor zarim neg n hul niiluulj alhaj chadahgui l bgaa yum shig bgaan. Zaluuchuudiinh n medleg bish gesen turshlaga n dutaad bgaan bolov uu da.
Bolovsroliin system n oros ch bish, US ch bish hoyoriin hoorond bolchihson bolohoor aliigaa ch dagah n todorhoigui
bas neg turshiltiin uyeiihen gatch irj bh shig bn da
11 сар 5th, 2007 at 1:57
sain bagsh heregtei, bagsh nar oorsdoo yamar hicheel yu orohdoo tolowloj batluuldag yum bna lee.
Sain bagsh tai bolohiin tuld tsaling ni l nemeh heregtei shde iim baga tsalintai bagsh gedeg ajliig ondor medleg bolowsroltoi humuus hiihgyi ni hend ch oilgomjtoi dog
manai 10 jiliin bolowsorliin system bol yostoi booj uhmeer shd, end tend yawj bhad mgl huuhduud l ayataihan zohion bichig bichih, humuusiin omno garaad iltgel tawichih chadwar suugaagyi bdag shd. yadaj l medjiga yuma saihan tsegtstei yariad surgachihdag bol
11 сар 5th, 2007 at 22:32
yag tiim shuu, gaigui nairuulan bichij, yarij suraagui bas, bas cholootei setgej suraagui gedeg ch yumuu, yag l neg joohon dutagdaad baidiim hsig sanagdsan, hun bolgon oor l baih l daa, gehdee diilenh huvi ni tiim.
medeej sain bagsh heregtei, tegeed sain bagsh ni baisan ch nogoo surya gesen huuhduud ni baihgui bol unen haramsaltai yumaa, ih surguulid say ochihod togsoh kurs.iin oyutnuud dund yugaa ch medehguu humuus zondoo baisan shuu, tegeed ted nar ni nertei surguuliin diploma ovortlood togsono gej bodohoor neg l sonin…. : (
11 сар 6th, 2007 at 3:01
[...] болох байх гэж бодон 4 сард тавьж байсан юм. Саяхан Mgloo-ийн эдийн засгийн тухай мэдлэг ийн хэрэгтэй байгаа [...]
11 сар 6th, 2007 at 19:12
Тэр ч үнэн шүү.. Бас дээрээс нь их сургуулиудад ч гэсэн заагдаж байгаа хичээлүүд нь авцалдаа муутай..Төгсөөд гараад ирлээ гэхэд мэддэг ч юм шиг мэддэггүй ч юм шиг хоорондоо уялдаа холбоогүй хэдэн тодорхойлолт л цээжилсэн ч юм шиг.. Үнэндээ л ичмээр санагдаж байгаан чинь.. Төгссөнийхөө дараал ухаан орох юмдаа..
11 сар 8th, 2007 at 19:51
negiig unshaad olniig oilgood garlaa…TNX
11 сар 9th, 2007 at 14:08
urnaa ajaa> saihan ur hairlasand duu mongoloo ni ued bayarlav
11 сар 20th, 2007 at 9:54
Сайн уу?
Ажил хичээл ?
Гоё ойлгомжтой, энгийн бичжээ. Угийн мэдлэг муутай Монголчууд маань онолын ном хараад уншихаас ч залхдаг байж магад.
Харин нөгөө тэнэг хүнд зориулсан Эдийн засаг ч гэдэг юм уу эсвэл дэлхий дээрх хамгийн амархан эдийн засгийн ухаан (世界一簡単な経済学) Хэн ч ойлгох Эдийн засаг （誰でもわかる経済学）гэх мэт номнууд шиг номыг гаргавал Монголчууд маань уншиж ойлголттой болох байхдаа.
Монголоо энэ талаар бодоорой хэхэ. Санаагаа хэрэгжүүлж чадвал буян болох байхдаа… Хэн нэгнийг шүүмжлэх гэдэг хамгийн амархан. Харин түүнийг засаж залруулахын төлөө явах нь бидний хийх ёстой зүйл байх.
………..аа нээрээ данпуурах биш дампуурах шүү хэхэ
11 сар 24th, 2007 at 20:16
tugaa> thanks. Harin tiim yum baival ih zugeer yum baigaam. Daanch bas tiim amar butdeg ed bish yum shig baigaan, yaj amarhan tailbarlah ve geed l…